Mozambik
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
Bu maddedeki üslubun, ansiklopedik bir yazıdan beklenen resmî ve ciddi üsluba uygun olmadığı düşünülmektedir. Konuyla ilgili tartışma için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeyi geliştirerek ya da konuyla ilgili tartışmaya katılarak Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
| Ulusal marş: Pátria Amada (formerly Viva, Viva a FRELIMO) |
|
 |
|
| Başkent | Maputo |
| En büyük şehir | Başkent |
| Resmî dil(ler) | Portekizce |
| Hükûmet | Cumhuriyet |
| - Cumhurbaşkanı | Armando Guebuza |
| - Başbakan | Aires Ali |
| Bağımszılık | |
| - Portekiz'den | 25 Haziran 1975 |
| Yüzölçümü | |
| - Toplam | 801,590 km² (35th.) |
| 309,496 sq mi | |
| - Sular (%) | 2.2 |
| Nüfus | |
| - 2009 yılında | 22,894,000 (54th.) |
| - 2007 sayımına göre | 21,397,000 (52nd) |
| - Yoğunluk | 28.7/km² (178th.) 74.3/sq mi |
| GSMH | 2008 tahmini |
| - Toplam | $18.740 milyon (.) |
| - kişi başına | $903 (.) |
| Gelişmişlik Endeksi (2007) |  0.402 (172nd.) – low |
| Para birimi | Mozambican metical (Mtn) (MZN) |
| Saat dilimi | CAT (UTC+2) |
| - Yaz | not observed (UTC+2) |
| İnternet alan adı | .mz |
| Telefon kodu | +258 |
Konu başlıkları |
[değiştir] Coğrafya ve İklim
Konum: Güney-Doğu Afrikada Hint okyanusunun batısında, Tanzanya'nın kuzeyinde, Malavi ve Zambia'nın kuzey batısında,Zimbabve'nin doğusunda, Swaziland ve South Africa nın kuzey doğusundadır.
Coğrafi konumu: 18-15 Güney derecesi, 35 00 Doğu boylamı
Haritadaki konumu: Afrika
Yüzölçümü: 801,590 km²
Sınırları: toplam: 4,571 km
Sınır komşuları: Malavi 1,569 km, Güney Afrika 491 km, Svaziland 105 km, Tanzanya 756 km, Zambiya 419 km, Zimbabve 1,231 km
Sahil şeridi: 2,470 km
İklimi: tropikalden subtropikale geçiş iklimi.
Arazi yapısı: Kıyı ovaları, merkezde yüksek araziler, kuzeybatıda yüksek platolar, batıda dağlar yer alır.
Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Hint Okyanusu 0 m en yüksek noktası: Monte Binga 2,436 m
Doğal kaynakları: Kömür, titanyum, doğal gaz, hidro enerji, tantal, grafit, gümüş, boksit.
Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %4 daimi ekinler: %0 otlaklar: %56 ormanlık arazi: %18 diğer: %22 (1993 verileri)
Sulanan arazi: 1,200 km² (2000 verileri)
Doğal afetler: Kuraklıklar, su baskınları, yok edici siklonlar
Ülkenin önemli şehirleri; Beira, Quelimane, Nampula, Xaixai, Chimoi, Inhanbane, Pemba ve Tete'dir. Hint Okyanusu boyunca uzun ve ince uzanan ülkenin kıyı uzunluğu 2515 km'dir. Bu kıyıları limanların yanı sıra turistik sahillere sahiptir. Komşuları : Tanzanya, Malavi, Zambiya, Zimbabve, Güney Afrika ve Svaziland'dır. Bu ülkelere gelen mallar genelde Mozambik limanlarından geçerek içeri girmektedir.
İklimi okyanustan dolayı nemli ve sıcak tropikal bir iklimdir. Kuzeydeki Chimoi bölgesi rakımdan dolayı daha ılıman bir iklime sahiptir.
Yıllık hava sıcaklığı ortalaması 23,8 derecedir. Metre kareye düşen yıllık yağış ortalamasıysa, 1436,5 mm'dir. Nemli bir havası olan ülkenin ortalama yıllık nem değeri %75,1'dir.
[değiştir] Devlet Yapısı
Birçok kaynakta Mozambik (Moçambique-okunuşu: musambiki) adının bir Arap sultanı olan Muça Alebique (Musa Alibiki)'den geldiği ayrıca tedavüldeki para birimi olan metikal adının da bir ağırlık biçimi olan مطقال miṭqāl'den geldiği belirtilmektedirvocabulary.
Resmi tam adı: Mozambik Cumhuriyeti
Kısa şekli : Mozambik
Yerel tam adı: Republica de Moçambique
Yerel kısa şekli: Moçambique
Eski adı: Portekiz Doğu Afrikası
Yönetim biçimi: Cumhuriyet
Başkent: Maputo
İdari bölümler: 10 bölge; Cabo Delgado, Gaza, Inhambane, Manica, Maputo, Nampula, Niassa, Sofala, Tete, Zambezia
Bağımsızlık günü: 25 Haziran 1975 (Portekiz'den)
Milli bayram: Bağımsızlık günü, 25 Haziran (1975)
Anayasa: 30 Kasım 1990
Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: ACP (Afrika - Karayip - Pasifik Ülkeleri), AfDB (Afrika Kalkınma Bankası), C, CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), ECA (Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-77, IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IDB (İslam Kalkınma Bankası), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), NAM, OAU (Afrika Birliği Teşkilatı), OIC (İslam Konferansı Örgütü), OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), SADC, UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNTAET (BM Doğu Timor Geçiş Yönetimi), UPU (Dünya Posta Birliği), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)
[değiştir] Tarih
IX. ve X. yüzyıllarda Arap ve İranlı denizciler tarafından bilinmekteydi. Avrupalıların buraya gelişleri 1498 yılında Vasco de Gama'nın Hint seyahati esansında olmuştur. Avrapa'dan ilk gelenler Portekizlilerdir. Kıyı bölgesinden iç kıyılara giriş XVI. yüzyıl sonlarında olmuştur. Portekizliler başlıca rakipleri Hollandalıları ve Asyalı Arapları zor da olsa bölgeden uzaklaştırmışlardır. Sonra, XIX. yüzyılda Angola ile burayı birleştirmek istemiş, ama İngiliz müdahalesiyle karşılaşmışlardır. II. Dünya Savaşını takip eden dönemde bağımzıslık için mücadele vermiştir. Portekiz yönetimine karşı verilen savaş sonucunda ve Portekiz'de 1974 yılında gerçekleşen Karanfil Devrimiyle beraber FRELIMO örgütü önderliğinde bağımsızlığını kazanmıştır.
[değiştir] Su ve Enerji
Ülkede 60’ın üzerinde ırmak vardır. Bu ırmakların debisi yüksektir. Zambezi 8 ülkeden geçen ve dünyadaki önemli ırmaklardan biridir. Dünyanın en büyük barajlarindan biri olan Cahora Bass ta Zambezi Nehri üzerindedir. Ülkenin 13%’ü ırmak ve göllerle kaplıdır.
Ülkede elektrik enerjisi sıkıntısı yoktur. Ancak iç kesimlere yetersiz alt yapıdan dolayı tam ulaşmamıştır.
[değiştir] Din
Roman Katolik Kilisesi’nin kurduğu başlıca 20 başpsikoposluk bölgesi mevcuttur (Beira, Chimoio, Gurue, Inhambane, Lichinga, Nampula, Pemba, Qeulimane, Tete ve Xai-Xai; ayrıca Maputo ve Nampula Başpsikoposluğun ana yönetim bölgesidir).
Müslümanlar özellikle, kuzey bölgelerinde meskûndur. Çeşitli tarikat ve cemaatler olarak organize olmuşlardır (özellikle Kadiri ve Şadhili kolları olarak). Bunun yanında bazı diğer büyük islami kurumlar şunlardır: Reformcu olan Mozambik İslâm Konseyi (Conselho Islamico de Moçambique) ve Sufilik yanlısı Mozambik İslam kongresi ve Müslüman Komitesi (Comunidade Muçulmana). (Congresso Islamico de Moçambique).Aynı zamanda İsmaililer, Şialar ve Hint-Pakistan kökenli islami kurumlarda önemli kurumlardandır.[1]
[değiştir] Nüfus ve Dil Yapısı
Nüfus: 19,371,057 (Temmuz 2001 verileri),
Nüfus artış oranı: %1.3 (2001 verileri),
Mülteci oranı: 0 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini),
Bebek ölüm oranı: 139.2 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini),
Ortalama hayat süresi: Toplam nüfus: 36.45 yıl, erkeklerde: 37.25 yıl, kadınlarda: 35.62 yıl (2001 verileri),
Ortalama çocuk sayısı: 4.82 çocuk/1 kadın (2001 tahmini),
HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %13.22 (1999 verileri),
HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 1.2 milyon(1999 verileri),
HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 98,000 (1999 verileri),
Ulus: Mozambikli,
Nüfusun etnik dağılımı: Yerel kabile grupları %99.66 (Shangaan, Chokwe, Manyika, Sena, Makua ve diğerleri), Avrupalılar %0.06, Avrupa-Afrikalı karışımı %0.2, Hintliler %0.08,
Diller: Portekizce (resmi),yaklaşık 26 yerel dil ve lehçeler (Xangana, Ronga,Macua,Cisene vs.)Güney Afrika ve komşu ülkelerin resmî dillerinin İngilizce olması ve o devletlerle olan ticari ve sosyal ilişkiler sebebiyle İngilizce geçerli bir dildir.
Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler, toplam nüfusta: %42.3, erkekler: %58.4, kadınlar: %27 (1998 verileri)
[değiştir] Eğitim
Okuma-yazma oranı oldukça düşük olan ülkede yeni yeni okullar açılmaktadır. Başkent Maputo’da özel okul olarak Güney Afrika, Portekiz, Amerika, Filipin, Fransız, İtalyan ve Aga Khan okulları gibi 65 civarında özel okul vardır. Türk iş adamları ve eğitim gönüllüleri tarafından açılan Uluslararasi Söğüt Koleji (Willow International School) de ülke'nin eğitimine katkı sağlamaktadır. 2003 yılında eğitime başlayan Willow, 2008 yılında ikinci binasıyla ilköğretim ve ortaöğretim olmak uzere iki okul binasında hizmet vermektedir. Eğitim dili İngilizce olan bu okul, Portekizce ve Türkçe öğretimiyle de ülkenin üç dilde eğitim veren tek okuludur. Amerika, Romanya ve Polonya'daki proje olimpiyatlarında aldığı madalyalarla, ülke çapında her yıl düzenlenen Bilgisayar Olimpiyatlarında ilk üç dereceyi elde etmiştir.[1]
İkisi devlet üniversitesi olmak üzere (Universidade Eduardo Mondlane (UEM)[2], Universidade pedagogica[3]) toplam 7 universite ve meslek yüksek okulu bulunmaktadır.Ülkenin en büyük üniversitesi olan Universidade Eduardo Mondlane (UEM) Mühendislik, Tıp, Hukuk, Eğitim, Ekonomi, Uluslararasi İlişkiler gibi bölümlerde öğretim yapmaktadır.Universidade Pedagogica ise daha çok pedagoji alanlarında öğretim yapmaktadır.
[değiştir] Turizm
Mozambik, turizm açısından potansiyeli yüksek olan bir ülkedir. Ülkenin kuzey güney doğrultusunda uzanan Hint okyanusu kıyısındaki yaklaşık 2500 kilometre uzunluğundaki sahil şeridi her yönüyle turistler için fırsatlar sunmaktadır. Temiz denizi ve uluslararası alanda ün yapmış dalış noktaları deniz turizmi sevenleri bu ülkeye çekmektedir. Başkent 'Maputo'da' 5 yıldızlı otel sayısı dörttür. 4 yıldızlı oteller de vardır. Med-cezir'in en güzel izlenebilen yerlerden biri Maputo'da 'Costa Do Sol' (Güneş Sırtı) mevkiindedir.
[değiştir] Ulaşım
Demiryolları: 3,131 km (1994) Karayolları: 30,400 km (1996) Su yolları: 3,750 km Boru hatları: Ham petrol 306 km; petrol ürünleri 289 km Limanları: Beira, Inhambane, Maputo, Nacala, Pemba, Quelimane Hava alanları: 168 (2000 verileri)
- A) Havaalanları: Ülkede uluslararası 3 havalanını vardır. Bunlar başkent Maputo, Beira ve Nampula'da bulunmaktadır.
- B) Limanlar: Ülkenın en büyük limanı başkent Maputo’da bulunmaktadır. Liman ülkenin kıyısı bulunduğu Hint Okyanusu üzerindedir. Bu yönüyle değerlendirildiğinde Türkiye'den Mozambik’e ulaşmak kolaydır. Akdeniz, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu yoluyla bu ülkeye taşımacılık yapılabilir. Maputo limanının yıllık kapasitesi yaklaşık olarak 12 milyon tondur. Bu liman üzerinden başta Güney Afrika Cumhuriyeti, Zimbabwe ve Swaziland olmak üzere çevre ülkelerede taşımacılık yapılmaktadır.
Beira Limanı: Beira limanı konumu itibariyle hinterlandında bulunan ülkelerin ihracat ve ithalatında önemli bir yer tutmaktadır. Bu liman özellikle denize kıyısı olmayan ve kıtanın iç bölgelerinde kalan Zimbabwe, Zambiya, Malawi, Botswana ve Zaire gibi ülkelere yapılan taşımacılıkta önemli bir yer tutmaktadır. Limanın yıllık kapasitesi 7,5 milyon tondur.
Bu iki önemli limanın dışında Nacala, Quelimane ve Pemba da nispeten daha küçük limanlar bulunmaktadır.
- C)Karayolu: Johanessburg ya da Durban'dan otobüslerle başkent Maputo'ya ulaşmak mümkündür.
Vize İşlemleri; Mozambik'e Türkiye'den gelişte kara ve hava sınırında vize alınabilmektedir. Ancak Güney Afrika yoluyla Otobüs vasıtasıyla gelmek istenildiginde Johannesburg'ta bulunan Mozambik konsolosluğundan vize almanız gerekmektedir. Seyahat şirketleri vizesiz yolcu kabul etmemektedir. 25 dolar 30 günlük vize ücreti alınmaktadır. Ülke içinde iç hatlardan uçarak istenen yerlere ulaşılabilir.Johennesburg'a Maputo'dan her gün sabah, öğle ve akşam 3-4 uçak gidiş-dönüş sefer yapmaktadır.
[değiştir] Ekonomi
Muratcan Yılmaz
GSYİH - reel büyüme: %3.8 (2000 verileri)
GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %44 endüstri: %19 hizmet: %37 (1999 verileri)
Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %11.4 (2000 verileri) İş gücü: 7.4 milyon (1997 verileri)
İşsizlik oranı: tarım %81, endüstri %6, hizmet %13 (1997 verileri)
Endüstri artış oranı: %21 (1997 verileri)
Endüstri: Gıda, içecek, kimyasallar, petrol ürünleri, tekstil, çimento, cam, asbest, tütün
Endüstrinin büyüme oranı: %7.2 (1999)
Elektrik üretimi: 2.3 milyar kWh (1999)
Elektrik tüketimi: 307 milyon kWh (1999)
Elektrik ihracatı: 1.9 milyar kWh (1999)
Elektrik ithalatı: 68 milyon kWh (1999)
Tarım ürünleri: Pamuk, fındık, şekerkamışı, çay, manyok, mısır, hindistancevizi, tropikal meyveler, sığır eti, kümes hayvanı
İhracat: 390 milyon $ (f.o.b., 2000 verileri)
İhracat ürünleri: karidesler %40, maun, pamuk, şeker, narenciye, kereste (2000)
İhracat ortakları: AB %27, Güney Afrika %26, Zimbabve 1%5, Hindistan %12, ABD %5, Japonya %4 (1999 verileri)
İthalat: 1.4 milyar $ (2000 verileri)
İthalat ürünleri: Makine ve parça, mineral ürünler, kimyasallar, metaller, gıda maddeleri, tekstil (2000)
İthalat ortakları: Güney Afrika %44, AB %16, ABD %6.5, Japonya %6.5, Pakistan %3, Hindistan %3 (1999 verileri)
Dış borç tutarı: 1.4 milyar $ (2000 verileri)
Para birimi: Metical (MZM)
Para birimi kodu: MZM
Mali yıl: Takvim yılı 13/09/2008 itibariyle 1 Amerikan Doları yaklaşık olarak 25 meticaldir. Özellikle yabancı uyruklularla yapılan işlemlerde dolar talep edilmektedir. (kira vs.) Türkiye'deki apartmanlara benzer yerler için kira 500 Amerikan Doları civarında Güney Afrika standartlarında bahçeli müstakil evler ise 1000 Dolardan başlamaktadır. Ambalajlı birçok ürün Güney Afrika'dan ithal edilmekte olup fiyatlar yüksektir. Son olarak ulusal paradan üç sıfır atılıp 1 Amerikan Doları = 25 Medikale eşitlenmiştir. Ülke Uluslararası Para Fonu (IMF)’na 1984 yılında üye olmuştur. 19 tane banka vardır. Şehir merkezinde birçok caddede yine döviz bürosu mevcuttur. Ülkede para transferi ve döviz bozdurma sorunu yoktur. Ülkede iş gücü ucuz olup, hükümet tarafından açıklanan asgari ücret endüstri sektöründe 80 USD civarındadır. Tarım sektöründeyse daha düşüktür. Genelde orta ve küçük ölçekli işletmeler olan ülkede en büyük fabrikalar 2m bira ve Mozal alüminyum fabrikalarıdır. Ayrıca ülkenin kuzeyinde yüksek rezervde doğalgaz mevcuttur. Ülkede tüketilen birçok ürün ithal edilmektedir. Sadece su ürünleri, cashewnut(kaju-hint fıstığı), pamuk ve meyve ihraç malları arasındadır. İç ticaretin büyük bir kısmı Hint kökenli tüccarların elindedir. Tüketim ithalata bağımlı olduğundan kar marjları yüksektir. Mozambik'e ihracat için yerel bir depo gereklidir çünkü Türkiye'den Maputo'ya gemiler en erken 35-40 günde gelmektedir. Gemi Durban'da yükünü boşaltmakta ve Mozambik bandralı bir gemiye yükünü aktarmaktadır çünkü Maputo ve diğer limanlar oldukça sığ olup büyük tonajlı gemiler girememektedir.
[değiştir] İletişim Bilgileri
Kullanılan telefon hatları: 65,354 (2000)
Telefon kodu: 258
Radyo yayın istasyonları: AM 13, FM 16, kısa dalga 12 (2000)
Radyolar: 730,000 (1997)
Televizyon yayını yapan istasyonlar: 1 (2000)
Televizyonlar: 67,600 (2000)
Internet kısaltması: .mz
Internet servis sağlayıcıları: 8 (2000)
Internet kullanıcıları: 6,250 (2000)
[değiştir] Kaynakça
[değiştir] Dış bağlantılar
|
|||||
|
|||||||||||||
 |
Mozambik ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
